تبلیغات
گَه گِدگ جُوِینه - زندگی نامه ی مختوم قلی فراغی -شاعرترک وترکمن
 
گَه گِدگ جُوِینه
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : علی اکبر ملایجردی
     خوب به یاددارم که دردوران کودکی چون پای سخن بزرگان می نشستیم،ازکسی به نام مختوم قلی       شعرروایت می کردند.اندکی ازآن شعرهاراهنوز به یاددارم مثلاًاین شعررادرملایجرد ازمرحو م علی جان قنبر آبادی(سرلات)شنیدم:

 مختو م قلی دِدِ«بو دنیا فانودور،غم چَکَن دیوانه دور/غم چَکمَه دَلی کِنگلِم،آخری ویرانه دور» ترجمه :«مختوم قلی گفت:این دنیا فانی است،وکسی که غصه می خورددیوانه است/ای دل دیوانه ی من غصه مخور ،که سرانجامت ویرانه است»این شعر ها که اندک بودند ،برای روح تشنه ی من مثل آبی خنک وزلال بودند.تک مصراع هایی مثل:«عُمُر بیرچورریگ سامان دو یِل گَلَر آپارَر گِدَر:عمر کاهی سبک است که باد می آید وآن رامی برد».دراین جا این شاعربزرگ ترکمن راکه اشعارش همواره سیراب کننده ی روح وجان مردم جوین وراهنمای آن ها درمردانه زیستن ومردانه مردن بوده است معرفی می کنم وسپس هرازچندگاهی اشعار زیبایش راباترجمه فارسی برای خانندگان عزیر قرارمی دهم.

مختوم قلی فراغی اندیشمند مسلمان و شاعر بزرگ ترکمن فرزند دولت محمد آزادی از ترکمن های گوگلان تیره گرکز از دسته قیشق لر در ناحیه گینگ جای در حومه حاجی قوشان شمال شرق گنبد کاووس متولد شد . مختوم قلی معلومات و تربیت ابتدایی را نزد پدر فرا گرفت . شاعر در این باره چنین می گوید :«دعا قیلسام جبر جفا اکثر دور/علم اوگرادان استاد قبلام پدر دور»ترجمه: «جبر و جفا زیاد است بخاطرش دعا می خوانم /اولین معلم و استادی که به من علم آموخت پدر است» . مختوم قلی ابتدا در محل قزل آیاق در مدرسه ای به نام « ادریس بابا » مشغول به تحصیل می شود . سپس برای ادامه تحصیل به بخارا می رود . در مدرسه کوکتاش با شخصی به نام نوری کاظم بن باهر که برای تدریس دعوت شده بود، آشنا می شود . بعد از آن به افغانستان و هندوستان و از آنجا به ترکستان سفر می کند . مختوم قلی در مدرسه شیر غازی علوم دینی و ادبیات شرق را فرا می گیرد، از آنجا به زادگاه خود اترک باز می گردد .عصر مختوم قلی ، عصر اغتشاش و هرج و مرج بود . شاعر نازک خیال ترکمن اتحاد مسلمانان را تنها راه نجات از فقر و فلاکت و آبادانی مملکت می داند . او در بسیاری از اشعار خود به این مسئله اشاره کرده است . هنگامی که نادرشاه ( 17471688م ) از دنیا رفت بین بازماندگانش اختلاف زیادی بروز کرد . احمد درانی ( بنیانگذار افغانستان فعلی ) برای استقلال افغانستان قد علم کرد حتی به این قانع نشد و چشم طمع به دیگر تصرفات نادر دوخت و برای همین نامه هایی به سرکردگان ترکمن نوشت و از ایشان استمداد جست . در همان زمان عده ای از جوانان دلیر ترکمن به سرکردگی چودیرخان برای مذاکره با احمد درانی به افغانستان می روند . در بین این جوانان دو برادر بزرگتر یعنی محمد صفا و عبدالله در بین راه به دست دشمنان کشته می شوند . شنیدن این خبر برای مختوم قلی اندوه فراوانی به بار می آورد تا جایی که از پدر می خواهد تا به او اجازه دهد در پی برادرانش برود . شاعر در مرثیه هایی به نام « عبدالله » « بولار گلمدی » و « چودیر خان » سوگ و ماتم خود را کاملا نمایانده است . مختوم قلی ابتدا مادر، سپس در سن 27 سالگی پدر بزرگوار خود دولت محمد آزادی را از دست می دهد . در سن 20 الی 30 سالگی دچار یکی انقلاب درونی و روحانی شد . به عبارت دیگر ازخواب غفلت بیدار گشت و از هوی و حب نفس فارغ شد و به فراغی تخلص یافت . از آن پس به سلوک عرفانی و طریقه نقشبندیه در آمد.

 مقام ادبی و دیوان مختوم قلی فراغی: در خصوص شخصیت ادبی مختوم قلی همین قدر کفایت می کند که بگوییم تا کنون کسی نتوانسته در غنای ادبیات ترکمن آنچنان که او نموده ، رخ نماید . هیچ یک از شاعران ترکمن نتوانسته اند به مرتبه علمی و ادبی او برسند . نه شهرت فراغی را داشتند و نه سبک و دیدگاه خاص او را ، بی شک مختوم قلی بانی ادبیات نوین ترکمن بود . دیوان معروف او گنجینه گران بهای ترکمن ها تا امروز است . در این دیوان غوامض و پیچیدگی های فنی ادباء و شعرا و مقتدمین که به زبان ترکمنی می نوشتند به چشم نمی خورد .نوآوری ایشان در ادبیات ترکمن و نقش محوری او در این سمت گیری به گونه ای است که جمال زاده او را فردوسی ترکمن ها نامیده و مقام او را در احیای ادبیات و فرهنگ ترکمن چون او تلقی کرده است .اشعار او آکنده از مضامین دینی و تعلیمی است و در بعضی از اشعار او روح حماسی به دودمانش تلقین می شود و بدان وسیله ترکمن ها به جهاد در برابر ظالمین دعوت می شوند . کتاب او مهمترین منبع قابل اعتماد است که می توان تصویری صحیح از زندگی ترکمن ها در آن شرایط ارایه داد . شاید بدان مناسبت بود که مورخ و شرق شناس مشهور ، پروفسور برتلس مختوم قلی را به جام جم تشبیه کرده است . شاعر خود در جایی می گوید : « مختوم قلی، رسالت تو در این است که هر آنچه حق یافتی آن را بر زبان آوری ، در خلوت و سکوت مردن تو را تحقیر می کند. »وامبری که هفتاد سال بعد از وفات شاعر از منطقه ترکمن صحرا سفر می کرد ، نوشته است : « اشعار مختوم قلی دارای جنبه خاصی است و به این معنی که اولاً نمونه کاملی از زبان ترکمنی را بدست می دهد، ثانیا در نوشته های او یک قاعده و نظم محکمی وجود دارد که در سایر آثار ادبی شرق بندرت یافت می شود . اشعار مختوم قلی سبب اتحاد طوایف ترکمن که با هم سر جنگ داشتند گردیده است. »اشعار فراغی چنان بر زبان ها توسط طبقات مختلف مردم مسلمان ترکمن شایع و منتشر گشت که اگر ادعا شود در سرزمین ترکستان اکثر مردم کم و بیش ابیاتی از آن را به خاطر دارند ، زیاد اغراق نخواهد بود . شهرت مختوم قلی محدود به ترکمن ها و ترکستان نشد . در افغانستان نام مختوم قلی یاد آور مفاهیم معنوی حماسی آمیخته با مبانی دینی بود . گذشته از ترکمن ها، در بین اقوام کرد ، فارس و ترک همجوار با مناطق ترکمن نشین ابیات نغز او حکم ضرب المثل پیدا کرده بود .تعدادی از فضلا و ادبای ترکمن و غیر ترکمن بر این اتفاق نظر دارند که اشعار مختوم قلی در اصل حدود 700 بیت بوده ولی هم اکنون فقط 200 بیت از آن به یادگار باقی مانده است . در جمهوری ترکمنستان در آرشیو مرکز اسناد مختوم قلی نسخه های خطی دیوان مختوم قلی نگهداری می شود . پاره ای از این آثار ناظر بر تفسیر ابیات فراغی و نقل روایات آن بوده و بخش دیگر به تحلیل مواضع فکری و عقیدتی شاعر پرداخته است . لازم به ذکر است که دیوان مختوم قلی فراغی هم اکنون به چند زبان زنده ی دنیا مثل انگلیسی ، روسی ، فارسی و ... ترجمه و چاپ شده است .مختوم قلی بالاخره در سال 1790م در کنار چشمه عباساری در دامنه کوه سونگی داغ بدرود حیات گفت . پیکرش را بر شتر سپیدی نهاده به روستای آق توقای در نوار مرزی ایران و ترکمنستان بردند و در جوار آرامگاه پدرش به خاک سپردند



نوع مطلب : شخصیت ها، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
جمعه 17 آذر 1396 05:20 ق.ظ
This is very interesting, You are a very skilled blogger.
I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your great
post. Also, I have shared your website in my social networks!
سه شنبه 17 مرداد 1396 08:40 ق.ظ
I am sure this piece of writing has touched all the internet visitors, its
really really fastidious paragraph on building up new web site.
دوشنبه 9 مرداد 1396 10:31 ب.ظ
Admiring the time and effort you put into your blog and detailed information you present.
It's great to come across a blog every once in a while that isn't the same outdated rehashed
material. Fantastic read! I've bookmarked your site
and I'm including your RSS feeds to my Google account.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 06:09 ق.ظ
Your way of describing all in this article is actually fastidious, all can easily know it, Thanks
a lot.
پنجشنبه 14 آذر 1392 09:10 ب.ظ
سلام.با عرض پوزش از محضر استاد بزرگوار .خانم کرمانج شما چه اصراری دارید که مشاهیر و هنرمندان ترک و ترکمن را به اسم کرمانج مصادره کنید؟!از دوتار شروع کردید بس نبود؟کوراوغلی بعدشم فراغی!کوردو گردی آچدن آقاجه چک پاچدن!!؛
علی اکبر ملایجردیخدمت دوستان عرض کنم که داتشمندان ،شاعران ،عارفان وفیلسوفان ازنژاد انسانی ومتعلق به انسانیت اندوبه هیچ قوم وتیره ای وابسته نیستند .چون سخنانشان خطاب به انسان درمفهو م کلی آن ومصالح انسانی است.اما این که افکارشان رابه چه زبانی بیان کرده اند، اهمیت دارد.بنده به این کارندارم مخدوم قلی ازچه نژادی است به اشعارزیبایش کاردارم که به زبان ترکمنی گفته است .اگریک ترکمن هم به کردی شهر بگوید همین حکم رادارد.ازاین هاگذشته چرا باید به تحقیر نژاد ها بپردازیم؟قرآن کریم می گوید:«ای مردم ماشما ازازیک زن مردآفریدیم وبه شکل قبایل وطوایف درآوردیم که (استعداد های )همدیگررابشناسیدوبهترین شمانزدخدا پرهیزکارترین شما است.» این که بنده تلاش می کنم فرهنگ ترکی رابشناسانم هدف نکته های ظریفی است که دوستان فارس وکرد ازخاندن آن ها لذت ببرند.فرهنگ ها درکناریگدیگر باید درغنای یکدیگر بکوشند.
شنبه 2 آذر 1392 03:29 ب.ظ
تشکر میکنم که وبلاگ جوین رو راه انداختین
مخدوم قلی رو خیلی از محققان خراسان شمالی معتقدن که کرمانج بوده است و از کودکی به ترکمن صحرا رفته و اونجا بزرگ شده
در هر حال چون وبلاگتون واسه جوینه از کیوانلو ها و شارستانی ها هم بنویسین
دستتون درد نکنه
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :